AHLAKLI KAPİTALİZM

Birkaç yıl önce Turkcell Liderler Konferansı kapsamında Türkiye’ye gelen General Electic şirketinin eski CEO’su ve liderlik efsanesi Jack Welch’e, konuşması sırasında salonda olmayan İshak Alaton’un bir sorusu video gösterimi marifeti ile iletilmişti. Welch’in temsil ettiği iş dünyası ve kapitalizm kavramlarını sorgulayan Alaton, dünyanın her yeri şirket skandalları ve yolsuzluk ile çalkalanırken ve Afrika’da aç insanların sayısı her geçen gün artarken, hala kapitalizmi savunup, savunmadığını sormuştu. Jack Welch’İn o güçlü ve yüksek öz güveni her halinden belli duruşu ile tezat teşkil eden bu çarpıcı soru salondan büyük alkış almıştı. Biraz da boş gözlerle salona bakan Welch ise, Alaton’u tanımadığını gösteren bir şekilde “beyefendinin sorusunu neden bu kadar alkışladığınızı bilemiyorum, ama kendisine sormak isterim, kapitalizmden daha iyi çalışan bir modeli var mı; eğer varsa biz de bilelim, onu kullanalım” demişti.


UMUDU OLAN ve OLMAYANLAR…..

Yeni bir yılı karşılarken, aslında Welch’in bu sorusundan bu yana geçen birkaç yılda, hatta neredeyse son yüzyılda “Batı Cephesinde Değişen Birşey” yok;  Doğu, Kuzey, Güney cephelerinde de değişen fazla bir şey yok. ABD Başkanı Barrack Obama şirket CEO’larının, ortalama çalışanın 20-30 katı para kazandığı günlerin ardından bugün ortalama Amerikan CEO’sunun, şirket çalışanının 273 katı gelir elde ettiğini belirtiyor. Papa Francis de gelir dağılımındaki çarpıklığın fakirlerin aleyhine giderek katlanamayacak boyutlara doğru yöneldiğini işaret ediyor.  Sanırım toplumsal kırılma ile ilgili en ilginç tespitlerden birisini The Wire yayınının yaratıcısı gazeteci David Simon yapıyor; Simon’a göre ABD “gelecekle ilgili umudu ve planı olanlarla, olmayanlar arasında ikiye bölünüyor”.   


ADAM SMITH’IN ESKİMEYEN ÖNGÖRÜLERİ

Kapitalizmin sonuçları olarak görülen bütün olumsuzlukların arkasında sağlıklı çalışmayan veya çalıştırılamayan “piyasa” ekonomisinin olduğunu söylemek yanlış olmayacak. Aslında Friedrich Hayek, “piyasaların çalışmasından şikayet etmek, hava durumundan şikayet etmeye benzer” derken haksız değil. Ancak Hayek’in tespitleri arasında olmayan veya varsayım olarak koyduğu etik ya da ahlak unsurunun piyasa ekonomisinin çalışmasını manipüle ettiğini görüyoruz, ama bir türlü engelleyemiyoruz. Adam Smith daha The Wealth of Nations (1776) adlı kitabını tamamlamadan 17 yıl önce, yani günümüzden 215 yıl önce yazdığı The Theory of Moral Sentiments (1759) isimli kitabında piyasaların insanların ihtiyaçlarına ancak ahlaki değerler çerçevesinde çalışırlarsa hizmet edebileceğini belirtmiş. Ekonomist Adam Smith’in 215 yıl önce kaleme aldığı tespitlerinin bugün hala anlaşılmak istenmemesi, aslında İshak Alaton’un tetiklediği ve Jack Welch’in de cevap aradığı soruya yanıt bulmamıza yardımcı olabilir: Kapitalizmin alternatifi olan sistem ahlaklı bir piyasa ekonomisi ile desteklenmiş bir ideoloji, başka bir deyişle Ahlaklı Kapitalizm!

2014 yılının sağlık, huzur ve neşe getirmesini, ahlaklı kapitalist sistemin daha iyi çalışmasına imkan verilecek bir yıl olmasını diliyorum.

No Comments

Post A Comment